Тэртээ 1913 оны гуравдугаар сарын 6-ны энэ өдөр "Шинэ толь хэмээх бичиг" сонин анхны дугаараа хэвлэн гаргаснаар Монгол Улсад орчин цагийн сэтгүүл зүй үүсэж хөгжих түүхэн шав тавигдсан билээ. Өнөөдөр бид энэхүү оюун санааны их аялал эхэлсний 113 жилийн ойг тэмдэглэж байна. 

 

Нэгэн зуунаас илүү хугацаанд Монголын сэтгүүл зүй нийгмийн соён гэгээрүүлэгч, үзэл суртлын зэвсэг, улмаар ардчилсан нийгмийн "дөрөвдүгээр засаглал" болон төлөвших хүртэлх амаргүй бөгөөд бахархалт замыг туулж ирлээ. Энэхүү урт хугацааны түүхэн жимээр өгсөхөд 1920-иод оны "Үнэн" сонины төлөвшил, 1930-аад оны радиогийн нэвтрүүлэг, 1960-аад оны телевизийн үүсэл гээд техник технологийн дэвшлүүд нь үргэлж үндэстний ижилсэл, тусгаар тогтнолын баталгаа болсоор ирсэн юм

.

Сэтгүүл зүй бол зөвхөн мэдээ дамжуулах хэрэгсэл биш, тухайн үндэстний оюун санааны дархлаа байдаг. Гэвч энэ түүх үргэлж дардан байсангүй. Бид 1990-ээд оны ардчилсан хувьсгалаар цензураас салж, 1998 оны Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний тухай хуулиар төрөөс хараат бус байх эрх зүйн орчныг бүрдүүлсэн ч бодит амьдрал дээр томоохон сорилтуудтай нүүр тулж ирсэн. Үүний нэгэн тод жишээ бол 2008 оны долдугаар сарын 1-ний үйл явдал юм. Улс оронд онц байдал зарлаж, хэвлэн нийтлэх эрх чөлөөг хязгаарласан тэрхүү өдрүүд нь ардчилсан нийгэмд "мэдээллийн харанхуй" ямар их хор уршигтайг, сэтгүүлч хүний мэргэжлийн ёс зүй ба зориг зүрх ямар үнэ цэнтэйг бидэнд гашуунаар сануулсан билээ. Тэрхүү үйл явдал нь сэтгүүл зүй зөвхөн баримт дамжуулагч биш, харин нийгмийн тогтвортой байдал, үнэний талд зогсох ёстой хамгийн том хариуцлага гэдгийг баталсан юм.

 

Өнгөрсөн 113 жилийн хугацаанд үе үеийн сэтгүүлчид цаг үеийнхээ дуу хоолой болж, нийгмийн сайн сайхан, шударга ёсны төлөө үзэг хурц зүтгэсээр ирсэн ч салбарын хөгжилд оноо төдийгүй алдаа ч байсныг бид нууж болохгүй. 

Зах зээлийн шилжилтийн шуурганд зарим хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл улс төр, бизнесийн явцуу ашиг сонирхолд үйлчлэх, "шар" хэвлэлийн сенсаци хөөх хандлагад автах зэрэг нь мэргэжлийн нэр хүндэд сөргөөр нөлөөлж байв. Гэсэн хэдий ч эдгээр алдаа бүхэн биднийг өнөөдрийн технологийн хурдацтай эрин үед илүү туршлагатай, илүү хянуур болгож байна. Мэдээллийн үер дундаас үнэнийг шүүн тунгаах, баримтыг нягтлах, иргэдийн мэдэх эрхийг мэргэжлийн түвшинд хангах нь өнөөдөр сэтгүүлч хүний хамгийн эрхэм үүрэг, ёс зүйн гол шалгуур болоод байна.

 

113 жилийн ойн энэ өдөр бид түүхээ эргэн харж, ирээдүйн чиг хандлагаа тодорхойлох учиртай. Чөлөөт хэвлэл хүчтэй байж гэмээ нь нийгэм эрүүл, засаглал хяналттай байдаг билээ. Монголын сэтгүүл зүйн салбарт ажиллаж буй нийт сэтгүүлчид, хэвлэл мэдээллийн ажилтнууддаа түүхт баярын мэнд хүргэе.

 

Та бүхний үзэг хурц, үг мэргэн байж, ард түмнийхээ итгэл найдварын гүүр, нийгмийн оюун санааны чиг заагч нь байх болтугай.

 

Хурц үзэг, тунгалаг бодлын түүхэн зуун